ابزار های وب فارسی ، نایت اسکین - کد مترجم گوگل

روش تحقیق اساسی ترین مقوله پژوهش است. چنانچه روش متناسبی موضوع پژوهش انتخاب شود كار تحقیق سریع تر و مطمئن تر انجام می شود. پس از روش های سنتی ارسطویی، اثبات گرایی از زمان دكارت به بعد وجه غالب پژوهش ها بوده است. اما اخیرا عدم كارآیی آن، به ویژه در علوم انسانی محققان را به عدول از آن واداشته است . اخیرا تفسیرگرایی ، و روش انتقادی

درقالب اقدام پژوهی بسیار متداول شده است. این مقاله مدعی است كه تقسیم تحقیق به تجربی وعقلانی صحیح نیست. همه پژوهشها از تجربه و لو تجربه ذهنی برمی خیزند و با استمداد از عقل به نتیجه می رسند. ممكن است وجه غالب تجربه و عقلانیت در هر پژوهش متفاوت باشد اماخالی از آن دو نیست. بنا براین اثبات گرایی اگر به معنای این باشد كه ورای تجربه چیزی نیست

اشتباه است و اگر به این معنا باشد كه هر پژوهشی ناگزیر از دهلیز تجربه می گذرد امری پذیرفتنیاست. نگارنده مدعی است كه همه پژوهش ها را می توان از یك منظر به دو بخش آزمودنی وپیمودنی تقسیم كرد. در این مقاله به اهمیت رویكرد در پژوهش هم اشاره می كند و مطالعه همهپدیده ها را در قالب هشت محور پدیداری، پنداری، ساختاری، رفتاری، استقراری، استمراری،مقداری و آثاری میسر می داند. طبعا هر یك از این رویكردها روشی مناسب با خود را طلب می كند.

كلید واژه ها: روش تحقیق. تحقیق كیفی. تحقیق كمی. اثبات گرایی. واقعیت

روش تحقیق اساسی ترین مقوله ای است كه در هر پژوهش مورد توجه است. همه به دنبال كشف واقعیت هستند همه می خواهند نسبت به خود و محیط پیرامون خود اطلاع داشته باشند و براساس آن ساختمان معرفتی خود را بسازند و هر روز آن را كامل تر كنند. به خاطر تن وع و كثرت موجودات جهان به عنوان متعلقات شناخت ، راه و روش رس یدن به آن و كسب معرفت به آن بسیار مهم است اگر چه ممكن است راهها با هم تفاوت هایی هم داشته باش ند. درجهان ، همه فلاسفه و نیز مذهبیون به نوعی به دنبال كشف حقایق بوده و هستند و هر كس از دریچه چشم خود به آن نگریسته است. اما در اینكه آنها به همه واقعیت دست یافته اند خود مقوله ای است كه باید مورد توجه قرار گیرد. اگر همه به واقعیت رسیده بودند پس این همه اختلاف و اختلاف نظر ها و گاه مناقشه ها و گاه تخطئه ها برای چیست؟

زود تر به سر منزل مقصود می رساند و بر عكس اگر به این امر توجه لازم نشود ممكن است نه تنها كشف واقعیت نكند بلكه بر حیرت ما بیفزاید و بناگزیر ما را به انكار واقعیات وادارد . تلاش همه اندیشمندان جهان از گذشته تا حال صرف این مطلب بوده و هست و هنوز شناخت بدیهی ترین امور جزو مشكل ترین آن ها است. اینكه در جهان كنونی با افرادی مو اجه می شویم كه ممكن است اصل واقعیت را انكار كنند و یا آن را قائم به وجود انسان بدانند ناشی از همین عدم توجه و یا عدم انتخاب روش درست برای تحقیق می تواند باشد.

سوالات پژوهش در این مقاله عبارتند از:

-1 واقعیت چیست و آیا واقعیت خارجی وجود دارد و یا متكی بر آگاهی و شناخت ما

-2 آنكه واقعیت را درك می كند چیست، آیا نفس است و یا ذهن؟

-3 راه رسیدن به واقعیات چیست و به عبارت روشن تر روش تحقیق كدام است؟

-4 آیا تقسیم روش تحقیق به تجربی و عقلانی جوا بگو است؟

-5 آیا روش تاریخی به عنوان روشی مستقل وجود دارد؟

-6 آیا توصیف و تحلیل به روش بر می گردد و یا به هدف محقق؟

قول معروف باید با دو پیش فرض به بحث وارد شد. ب ه نظر می رسد تا این دو پیش فرض

مشخص نشود بحث در باره تحقیق و روش آن بیهوده است.

آنچه در این باره گفتنی است این است كه اغلب دانشمندان قدیم اگر چه درتحلیل واقعیت خارجی با گرفتاری هایی رو به رو بوده اند اما به واقع آن را قبول داشته و عدم قبول آن را مساوی باسفسطه می دانسته اند. افلاطون واقعیات را پرتوی از واقعیت های مثالی می دانست ولی ارسطو برخلاف او معتقد بود كه می توان واقعیات خارجی را ادراك كرد. فلاسفه اسلامی هم ، گاه جا ن ب

افلاطون و گاه جانب ارسطو و گاهی هم هر دو را گرفته اند (فارابی، 1405 ق).

از زمان دكارت به بعد كه او "كوژیتوی" خود را مطرح نمود خواسته ویا ناخواسته قضیه به شكل بارزی تغییر كرد. به جای اعتقاد به واقعیات خارجی، انسان، محور همه مسائل شد و وجود او به عنوان ادراك كننده مطلق جهان (فاعل شناسا) مطرح گردید. به عبارت روشن تر، او وجود خویش را ناشی از فكر كردن خود دانست یعنی چون فكر می كند پس وجود دارد و شناخت خود او بافكر و ذهن او كه بخشی از وجود و موجودیت اوست تحقق پیدا می كند . ما در اینجا در صدد

بحث در باره صحت گفتار او نیستیم كه خود جای بحث فراوان دارد و پارادوكسی ایجاد می كند مبنی بر اینكه چگونه می توان شناخت اصل چیزی را به جزءآن مستند كرد. اما در صدد بیان این مطلبیم كه از این پس دیگر انسان و به ویژه فكر و ذهن او محور شناخت همه چیز قرار گرفت .

ذات آگاه و آگاهی بخش انسان كه در گذشته در قالب نفس مطرح بود از این پس با مطالع ات روانشناختی در ذهن تجلی پیدا كرد و نفس در مطالعات معرفت شناختی رنگ باخت . دیگر به جای اینكه فلاسفه از نفس واهمیت آن سخن بگویند از ذهن و به دنبال آن از حافظه یاد كردن د وآن را منبع اصلی شناخت تلقی نمودند. بنابراین قضیه به این صورت درآمد كه ذهن است كه می شناسد و اگر ذهن نباشد شناخت امكان پذیر نیست. آهسته آهسته با اظهارات و تعلیقات فلاسفه دیگر چون هیوم و كانت قضیه اصالت ذهن مطرح شد و كار به جایی رسید كه وجود و موجودیت خارجی را متكی به شناخت ذهن و ادراك ذهنی از اشیاء دانستند. به این معنی كه اگر انسان باذهن خود جهان را نشناسد پس ممكن است واقعیتی وجود نداشته باشد. هیوم درمنتهای تردید دراین مسئله می گوید(كاپلستون، 1362 ) كه او ترجیح می دهد مانند افراد عادی به زندگی خود ادامه دهد و از لذت های دنیا بهره ببرد و خود را اسیر لفاظی های منطقی و فلسفی نكند.

( اما با ترفندی خاص از آن می گذرند. هگل نیز سر انجام به اصالت اندیشه می رسد(استیس، 1355

و باز همان حرفی را می زند كه اسلاف او گفته اند. پدیدار شناسان(صانعی دره بیدی، 1376 ) شاید آخرین گروهی باشند كه در این باره اظهار نظر كرده اند. آنان براین تاكید دارند كه نباید وقت خود را صرف آنچه دست نیافتنی است كرد. آنها همین واقعیت خارجی را به عنوان پدیده مبنا قرار می دهند و از هر گونه داوری در باره اصل واقعیت خودداری می كنند و به قول خودشان آن را درپرانتز میگذارند.

به عنوان مثال، هوسرل در نقد "كوژیتو" ی دكارت(باوكر 1383،1 ) می گوید "من می اندیشم "

كفایت می كند و دیگر نیازی "به من هستم" نیست و نباید به دنبال آن گشت.

پیش فرض دوم این است كه ما می توانیم واقعیات خارجی را بشناسیم. زیرا اگر چنین امری میسر نباشد سخن از روش تحقیق عبث خواهد بود. برای توضیح این مسئله باید به ساز و كار شناخت پرداخت و اینكه منبع شناختی كه در وجود آدمی است چگونه با جهان ارتباط بر قرار می كند .

برای توضیح پیش فرض دوم به نكات زیر ناگزیر باید توجه شود:

همانطور كه گفته شد در قدیم سخن از نفس بود و انطباع صور در نفس و یا عقل (سبزواری ، بی تا) به عنوان ادراك تلقی می شد. صرف نظر از اینكه این ارتسام و یا انط باع چه مشكلاتی را

(حسنی، 1373 ) پیش می آورد، خود مقوله ای است كه باید در جای خود مورد مداقه قرار گیرد .

اما در این جا باید به این نكته اشاره كرد كه آیا نفس و ذهن یكی است و آیا ادراك توسط نفس انجام می شود و یا ذهن؟ به نظر می رسد كمتر كسی باشد كه نفس و یا خود آدمی را انكار كندو یا آن دو را یكی بداند. و یاكسی بگوید ذهن من یعنی خود من. البته بسیاری به اصالت ذهن در روانشناسی معتقدند و اگر چه به این امر تصریح نكنند ولی در واقع چیزی جز ذهن را به عنوان منبع شناخت آدمی قبول ندارند. اما اگر به نظر قدمای فلاسفه بنگریم آنها نفس را واقعیت وجود آدمی می دانستند كه قوای مختلف جلوه هایی از وجود آن است (حسنی، 1373 ): قوه باصره، قوه سامعه و بقیه قوا از توانایی های نفس اند. ذهن نیز قوه ای است كه در خدمت نفس به انجام وظیفه مشغول است قدما اگر چه نسبت به ذهن خیلی تاكید نداشتند ولی وجود آن را قبول داشتند و درمكانیسم ادراك معتقد بودند كه تصویر واقعیات در نفس(و یا عقل) قرار می گیرد. فخر رازی بود كه مشخصا به مسئله وجود ذهنی پی برد و آن را مطرح كرد.

اگر به جدایی بین نفس و ذهن قائل شویم و آن را همانند سایر قوای نفسانی در خدمت نفس به حساب آوریم آنگاه می توانیم چنین بیان كنیم كه اولا علم عبارت است از حضور واقعیات خارجی در برابر نفس و نه ذهن(فدایی، 1384 )، همچنانكه علم ما به خود ما به عنوان مهم ترین شكل علم،در سایه حضور مان در پیشگاه نفسمان است. بعضی ها علم حضوری شخص به خودش را ازمقوله ای دیگر می دانند و آن را با بقیه ادراكات به اصطلاح حصولی جدا می كنند. البته باید توجه داشت كه كوژیتوی دكارت هم، اگر چه تصریحی به این امر ندارد ولی متضمن چنین پیامی است .

زیرا وقتی او می گوید "من فكر می كنم پس هستم" به طور ضمنی وجود خویش را تابع فكر و ذهن خود قرار داده است(ابراهیمی دینانی، 1363 ). بنا براین اگر بپذیریم كه علم و ادراك ما عبارت است از حضور واقعیات در برابر نفس خود آگاه، آنگاه می توان پذیرفت كه در هر برخوردی با

1-Bowker

واقعیات، نفس دو كار همزمان انجام می دهد: ادراك واقعیات خارجی كه با حضور ، صورت می گیرد و سپس ادراك ذهنی كه با انعكاس پرتو آن در ذهن به عنوان موجود ذهنی ( وحضور آن دربرابر نفس)حاصل می شود(فدایی، 1384 ). در واقع، در هر برخورد با واقعیات خارجی ، ما یك ادراك عینی داریم و اشیا را همانگونه كه هستند ادراك می كنیم و به تعبیر باركلی، تصورات ، خود چیزها هستند و نه بازنمون آنها(كاپلستون، 1378 ) و دیگری ادراك ذهنی كه بازنمون 2 ادراك واقعی

و عینی اند. معرفت ما معرفتی است كه جایگاه آن در ذهن است ، اما همین معرفت متكی بر واقعیات خارجی است. به عبارت دیگر موجود ذهنی قائم به وجود ماست ولی واقعیت خارجی مستقل از ماست. به تعبیری، ادراك اول، ادراك هستی شناختی است كه روان (نفس ) در آن نقش دارد و ادراك دوم ادراك معرفت شناختی، و مهم این است كه ادراك معرفت شناختی متكی بر

ادراك هستی شناختی و روانشناختی است.

در ادراك واقعیات باید توجه داشت كه هم تجربه (به معنای عام آن )نقش دارد و هم تعقل و این دو از هم انفكاك ناپذیرند. اگر نفس حضور، مساوی ادراك باشد دیگر همه انواع ادراك ها دراین مقوله می گنجد. ادراك از طریق حواس ظاهری، ادراك در خواب، ادراك ذهنی كه خود به نوعی در برابر نفس حضور دارد و ادراك شهودی كه بدون واسطه واقعیتی در نزد نفس حضور پیدا می كند و یا از طریق فرشته وحی این حضور شكل می گیرد و بر قلب (نه قلب گوشتی ) مطلبی

منعكس می شود.

با این توضیح وارد بحث سوم می شویم كه عبارت است از روش تحقیق. روش تحقیق در واقع راه رسیدن به مطلوب و یا كشف واقعیت آنگونه كه هست را نشان می دهد. نیز روش تحقیق به كلیه تدابیر، ابزار و فنونی برای كشف حقیقت گفته می شود(دیانی، 1381 ) . چه بسا با اتخاذ روش نامناسب رسیدن به مطلوب با تاخیر توام شود و یا اصلا امكان پذیر نباشد. اگر بپذیریم كه امور بر

دو قسم مادی و غیر مادی تقسیم می شود آنگاه قطعا خواهیم پذیرفت كه روش برخورد ما با این دو مقوله متفاوت خواهد بود. حتی در امور ملموس و مادی هم با توجه به تفاوت هایی كه دارند

روش مطالعه ما متفاوت است. در گذشته(شاله، 1362،61 ) تصور می كردند قوانین عالم خارج رامی توان از طریق قیاس و از ذهن استخراج كرد اما روش علمی با شكاكیت در همه چیز كار را آغاز نمود و مشاهده و تجربه و احیانا تایید و یا رد فرضیه را مبنای كار خود قرار داد . روش به اصطلاح علمی هم از یكجانبه گرایی بر كنار نبود. شاله( 1362 ) در كتاب روش علمی خود به این

1-Re presentation

مسئله تصریح دارد كه بعضی از فلاسفه درسایه پیش داوری ها و یا علائق خویش در رسیدن به مطلوب و كشف واقعیات راه افراط پیمودند. به عنوان مثال دكارت (طهماسبی، 1385 ) با توجه به علاقه ای كه به ریاضیات داشت امیدوار بود كه بتواند همه مسائل را با سر پنجه ریاضیات حل كند.

:( به نظر دكارت (دبیری، 1385

درعرف دانش، روش مجموعه شیوه و تدابیری است كه برای شناخت حقیقت و بر كناری از لغزش به كار برده می شود. بر اساس نظر وی، روش متضمن پوشش سه فضای عملی است: مجموعه طرقی كه انسان را به كشف مجهولات و حل مشكلات هدایت می كند، مجموعه قواعدی كه به گاه پژوهیدن و بررسی واقعیات باید به كار روند و مجموعه ابزار و یا فنونی كه فرد را از مجهولات و عرصه معلومات رهنمون ساخته و به مدد در اختیار گذاردن تكنیك، جستجو گر را هدایت می كند.

هم اكنون(والنر و گرنیر 2006،3 ) ضرورت و كلیت به عنوان دو مفهوم سنتی در علم اروپایی از جانب پست مدرن ها مورد نقد جدی قرار گرفته و به جای آن قابل فهم بودن مطرح شده است .

این مسئله بر نسبیت گرایی بیش از پیش تاكید دارد و در نتیجه پژوهش ها را به چالش می كشد و تعمیم ها را خدشه دار می كند. در هر حال، روش تحقیق همانند ابزار های متفاوت در جعبه ابزار است كه محقق متناسب با تحقیق خود باید آن را به كار ببرد (موحدی، نیكجو ، 1385 ). در یك تحقیق، و برای رسیدن به مطلوب و در اسرع وقت ، دانشمندان روش های گوناگونی را مطرح نموده اند. این روش ها در یك تقسیم بندی كلی به روش ارسطویی ویا منطق صوری كه متكی برجنس و فصل بود و روش جدید كه عمدتا متكی بر تجربه و به تعبیر خودشان اصالت تحصل استوار است.

روش تحقیق به معنای استفاده از راه و روش و حتی كاربرد ابزاری است تا محقق را هر چه زودتر به جواب برساند اما پاسخ سوال بدون شك در بستر پیش فرض هایی شكل می گیرد كه محقق به آن پای بند است. پس از دوران كلاسیك كه منطق ارسطوئی حاكم بود روش تحقیق را عم دتا به تجربی تنزل دادند و تا همین اواخر، پارادایم اثبات گرایی در مورد همه علوم به كار می رفت و به عنوان مثال، حتی در علوم اطلاع رسانی نیز مقبولیت آن پذیرفته شده بود. اما اخیرا نظرات برگشته و بسیاری معتقدند كه این پارادایم جوابگو نیست . درحال حاضر پارادایم های

تحقیق(محمودی، 1385 ) بر سه دسته اند: اثبات گرایی، تفسیر گرایی، و انتقادی . روش تحقیق در

علوم طبیعی مبتنی بر پارادایم اثبات گرایی است. بازرگان ( 1384 )در مقاله "روش تحقیق كیفی در علوم رفتاری" آن را به چهار دسته تقسیم كرده است و پسا ساختار گرایی 4 را به آن افزوده است.

در اواخر دهه 80 برخی خواستار تغییر جهت در روش های تحقیق در این حوزه در راستای محور های زیر شدند (محمودی، 171،1385 ): گرایش بیشتر به ذهنیت گرایی، گرایش كمتر به تحقیقات قطعی و معین، گرایش بیشتر به مطالعات موردی، و گرایش بیشتر به ساخت تئوری. بر این اساس173 ) انتخاب روش تحقیق مبتنی بر عوامل زیر است: )

پارادایم مناسب، هدف تحقیق شامل: اكتشافی 5، توصیفی 6، تشریحی 7

نوع سوالات تحقیق شامل: كجا، چه، كی، چقدر، چندتا، چه زمانی، چرا، و چگونه

نوع تحقیق و جایگاه آن در سیكل تحقیق، شامل ساخت تئوری، جمع آوری شواهد، و آزمایش تئوری و نوع داده های جمع آوری شده به لحاظ كمی و كیفی.

بیش از 50 درصد پژوهشگران پژوهشکده در بیش از سه مورد و دیگر پژوهشگران نیز دسته¬کم در یک، دو یا سه مورد ساخت و توسعه محصول نوآورانه مشارکت داشته¬اند؛ از این رو پژوهشگران مورد بررسی نقش مشارکتی فعالی در طراحی و توسعه محصولات نوآورانه داشته و بررسی و نتیجه¬گیری پژوهش بر مبنای اطلاعات به¬دست آمده از نتایج کار آنان، صحیح و اثربخش می¬باشد.
در بررسی میزان استفاده پژوهشگران از اصول ابداعی TRIZ با سطح اطمینان 95 درصد تأیید شد که بیش از نیمی از پژوهشگران پژوهشکده بیش از میزان متوسط از اصول چهل-گانه ابداعی TRIZ استفاده کرده¬اند؛ این نتیجه کاربردی بودن اصول ابداعی TRIZ را در فرایند توسعه محصولات نوآورانه تأیید می¬کند.

پیام رهبر معظم انقلاب و نامگذاری سال 1391 به عنوان سال «تولید ملی، حمایت از کار و سرمایه ایرانی» در واقع پیام تداوم جهاد اقتصادی را در خود دارد. یعنی آن‌چه که رهبر معظم انقلاب در سال گذشته بیان فرمودند، امسال با عنوان گسترش و حمایت از تولید ملی مورد تأکید مجدد قرار داده‌اند. اگر بخواهیم با این پیام برخوردی جدی و عملی و فراتر از تعارف و تکرار شعار داشته باشیم، باید هم تعریف دقیقی از این عبارت داشته باشیم و هم لوازم توفیق در آن را بشناسیم و شاخص‌های این توفیق را تبیین کنیم تا در پایان سال بتوانیم کارنامه‌ی خود را با این شاخص‌ها بسنجیم و ارزیابی کنیم.

روش استفاده شده در این پژوهش از نوع توصیفی- پیمایشی می باشد، که برای جمع‌آوری اطلاعات مورد نیاز آن از پرسشنامه ( بر اساس مقیاس لیکرت) استفاده شده است. پرسشنامه‌ها بین اعضای نمونه آماری توزیع و برای برطرف کردن ابهامات احتمالی برخی سؤالات برای پاسخ دهندگان، در هنگام تکمیل پرسشنامه به‌ صورت حضوری نیز با پاسخ‌دهندگان ارتباط برقرار شد و به سؤالات و ابهامات پاسخ‌دهندگان پاسخ داده شد.
جامعه مورد بررسی پژوهشگران پژوهشکده پردازش هوشمند علائم است که در اجرای حداقل یک مورد پروژه  ساخت و توسعه محصولات جدید و نوآورانه نقش داشته اند. تعداد افراد جامعه آماری بالغ بر 50 نفر بودند. ویژگی شاخص اصلی پژوهشگران پژوهشکده مذکور، مربوط به تولیدات نوآورانه پژوهشکده در سطح ملی و بین المللی میباشد که ناشی از نوآوری پژوهشگران است. با استفاده از جدول مورگان تعداد 47 پرسشنامه به صورت تصادفی ساده در بین پژوهشگران توزیع گردید که 41 مورد آن تکمیل و برگشت داده شد (نرخ پاسخ به پرسشنامه¬های توزیع شده 87.2 درصد بوده است).
 با توجه به اینکه از قبل پرسشنامه ای در این خصوص وجود نداشت، با استفاده از منابع معتبر در خصوص اصول چهل گانه TRIZ (ترنینکو، 1379، 288-270؛ منصوریان، 1386، صص 188-173؛ شولیاک، ترجمه کریمی و میرخانی، 1388،صص 121-41؛ Tate & Domb, 1997, Altshuller,1998, pp. 8-125, Kevin, 2001, Mann & Cathain, 2001, Rantanen & Domb, 2002, pp. 129-193, Rea, 2002) پرسشنامه ای حاوی 6 سؤال جمعیت شناختی و 70 سؤال 5 گزینه ای بر اساس مقیاس لیکرت طراحی شد. به¬منظور تعیین روایی پرسشنامه از نظرات خبرگان استفاده شد. همچنین برای سنجش میزان پایایی پرسشنامه از روش آلفای کرونباخ استفاده شد که میزان آن با استفاده از نرم¬افزار SPSS، 0.942 به دست آمد.
ویژگی های جمعیت شناختی پاسخ دهندگان در جدول شماره 2 نشان داده شده است. علت انتخاب این پژوهشکده برای مطالعه موردی در خصوص میزان استفاده و کاربرد اصول چهل گانه TRIZ این است که پژوهشکده بیان شده تولیدات منحصربه فردی در عرصه مهندسی پزشکی در سطح ملی و بین المللی دارد و بیشتر کارکنان آن را پژوهشگرانی تشکیل می دهند که با توانایی های ویژه خود از بین پژوهشگران، اساتید و دانشجویان دانشگاه¬ها و موسسات آموزش عالی کشور به فعالیت در این پژوهشکده می پردازند.


جدول شماره 2- ویژگی های جمعیتی شناختی پژوهشگران مورد مطالعه
...

یافته¬های پژوهش
همانطور که در جدول شماره 2 مشاهده می¬شود، 6/14 درصد از پژوهشگران پژوهشکده تنها در یک مورد، 1/17درصد از پژوهشگران در 2 مورد، 2/12درصد در 3 مورد و 1/56 درصد از پژوهشگران در بیش از 3 مورد در فرایند ساخت محصول جدید و نوآورانه به طور مستقیم مشارکت داشته یا بر اجرای فرایند تهیه محصول جدید و نوآورانه نظارت داشته اند. میزان استفاده پژوهشگران از روش های نوآورانه استفاده شده در گذشته (به وسیله خودشان یا دیگران) در ساخت و توسعه محصولات جدید و تسریع روند نوآوریشان نیز در جدول شماره 3  نشان داده شده است.
جدول شماره 3 – میزان استفاده پژوهشگران از راه حلهای نوآورانه گذشته
میزان استفاده از نوآوری های انجام شده گذشته( خود پژوهشگر یا دیگران) در ساخت و توسعه محصولات جدید    خیلی کم    کم    متوسط    زیاد    خیلی زیاد
تعداد پژوهشگر    1    2    10    21    7
درصد پژوهشگران    2.4    4.9    24.4    51.2    17.1
برای بررسی میزان استفاده اصول TRIZ توسط پژوهشگران از آزمون دوجمله ای  استفاده شد؛ بدین منظور فرض صفر و فرض مقابل آماری به¬صورت زیر تعریف می شوند:


p نسبت کارکنانی است که بیش از حد متوسط از مجموعه اصول چهل¬گانه TRIZ استفاده کرده اند. از آنجا که میزان سطح معناداری آزمون (sig) 004/0 به دست آمد، بنابراین فرض صفر  رد می شود یعنی بیش از نیمی از پژوهشگران از اصول چهل گانه TRIZ بیش از حد متوسط استفاده کرده اند بنابراین بیشتر پژوهشگران این پژوهشکده از اصول TRIZ بیش از میزان متوسط استفاده کرده اند و فرضیه اصلی پژوهش پذیرفته می شود. همچنین نتایج حاصل از آمار توصیفی نیز نشان می دهند که حدود 71% پژوهشگران بیش از میزان متوسط از اصول TRIZ استفاده کرده اند.
نکته جالب توجه این است که 100% پژوهشگران به پرسشی که میزان آگاهانه یا ناآگاهانه بودن این استفاده را می¬سنجد پاسخی داده اند که نتیجه آن ناآگاهانه بودن استفاده آنها از اصول چهل¬گانه TRIZ را تأیید می کند؛ یعنی هرچند پژوهشگران از اصول TRIZ هیچ شناخت و اطلاعی نداشتند، به¬گونه¬ای ناخودآگاه از آن استفاده می کردند. بنابراین این فرضیه که «بیشتر پژوهشگران از اصول TRIZ به¬طور ناخودآگاه استفاده می کنند» نیز تأیید می¬شود.
به¬منظور بررسی یکسان بودن اولویت (رتبه¬بندی) میزان استفاده و درجه کاربرد هریک از اصول چهل¬گانه در ساخت محصولات جدید توسط پژوهشگران، از آزمون فریدمن استفاده شد. بدین¬منظور فرض صفر و فرض مقابل به¬صورت زیر تعریف شدند:
...


به¬منظور تحلیل همبستگی بین عوامل مورد بررسی نیز از ضریب همبستگی اسپیرمن استفاده شد که نتایج آن به¬شرح زیر است:
الف) سنجش همبستگی بین استفاده از روش¬های نوآورانه گذشته و استفاده از اصول TRIZ؛ بدین منظور فرض صفر و فرض مقابل به صورت زیر تعریف شدند:
H0 : همبستگی مثبت و معناداری بین استفاده از نوآوری های گذشته و استفاده از اصول TRIZ وجود ندارد.
H1: همبستگی مثبت و معناداری بین استفاده از نوآوری¬های گذشته و استفاده از اصول TRIZ وجود دارد.
میزان ضریب همبستگی اسپیرمن برابر 362/0 است و میزان سطح معناداری آزمون نیز 01/0 به¬دست آمد. بنابراین می¬توان نتیجه گرفت که ارتباط مثبتی بین میزان استفاده از نوآوری¬های گذشته و به¬کارگیری اصول TRIZ وجود دارد. همچنین از آنجا که میزان سطح معناداری نیز 01/0 به¬دست آمد، این همبستگی با 99 درصد اطمینان قابل قبول است.
ب) سنجش همبستگی بین انجام تعداد پروژه¬های نوآورانه ومیزان استفاده از اصول TRIZ؛ بدین منظور فرض صفر و فرض مقابل به¬صورت زیر تعریف شدند:
H0: همبستگی معناداری بین انجام تعداد پروژه های نوآورانه و استفاده از اصول TRIZ وجود ندارد.
H1: همبستگی معناداری بین انجام تعداد پروژه های نوآورانه و استفاده از اصول TRIZ وجود دارد.
میزان ضریب همبستگی اسپیرمن 087/0 است و میزان سطح معناداری آزمون نیز 295/0 به¬دست آمد؛ بنابراین فرض صفر پذیرفته می¬شود و همبستگی معناداری بین انجام تعداد پروژهای نوآورانه و اصول TRIZ وجود ندارد.
ج) سنجش همبستگی بین اعتقاد پژوهشگران به تأثیر بسته¬بندی و یکجا کردن اطلاعات نوآوری¬های گذشته و انجام تعداد پروژه¬های نوآورانه¬ای که در ساخت آن مشارکت داشته¬اند؛ بدین منظور فرض صفر و فرض مقابل به¬صورت زیر تعریف شدند:
H0: همبستگی معناداری بین اعتقاد پژوهشگران به تأثیر بسته¬بندی و یکجا کردن اطلاعات نوآوری¬های گذشته در تسریع نوآوری و انجام تعداد پروژه¬های نوآورانه وجود ندارد.
H1: همبستگی معناداری بین اعتقاد پژوهشگران به تأثیر بسته¬بندی و یکجا کردن اطلاعات نوآوری¬های گذشته در تسریع نوآوری و انجام تعداد پروژه¬های نوآورانه وجود دارد.
میزان ضریب همبستگی اسپیرمن 137/0 است و میزان سطح معناداری آزمون نیز 196/0 به¬دست آمد؛ بنابراین همبستگی معناداری بین اعتقاد پژوهشگران به تأثیر بسته¬بندی و یکجا کردن اطلاعات نوآوری¬های گذشته در تسریع نوآوری و انجام تعداد پروژه¬های نوآورانه توسط آنان وجود ندارد. 

در شرایط پیچیده رقابتی امروز، تلاش سازمانها و به ویژه سازمان¬های پژوهشی و دانش بنیان در جهت کاهش زمان توسعه محصولات جدید و نوآورانه به منظور کسب مزایای رقابتی بلندمدت، افزایش یافته است چرا که در سازمانهای امروزی کسب مزیت رقابتی بلندمدت منوط به نوآوری در تولید و ارائه محصولات و خدمات می¬باشد (Jones, 2003, p.1257). بر این اساس و با توجه به پیچیدگی های موجود در فعالیتهای تحقیقاتی و دانش بنیان، لازم است که سازمانهای مذکور توجه کافی به توسعه توانمندی کارکنان خود در حل مسائل پیش رو به شیوه های ابداعانه و نوآورانه داشته باشند. 
یکی از تکنیک¬های خلاقانه حل مسئله، نوآوری نظام یافته (TRIZ) است که در سال 1946 توسط گنریش آلتشولر روسی پایه¬گذاری و طی سال¬های گذشته، به ابزاری کاربردی برای اختراع کردن و حل مسائل فنی با پیچیدگی¬های گوناگون تبدیل شده است.
TRIZ دارای ابزارهای توانمند متعددی به منظور بهره¬برداری در مراحل تعریف و حل مسئله می¬باشد که در این بین یکی از مشهورترین و ساده¬ترین ابزارهای اولیه TRIZ در فرایند حل ابداعانه مسائل، اصول ابداعی چهل¬گانه آن است(منصوریان، 1386، ص13، سلیمی، 1387، صص194-148Altshuller, 1984, p.12-20, Duran-Novoa et al., 2011, p.440) که در هسته اولیه آن قرار دارد(Li & Huang, 2009, p.8303). با توجه به این اهمیت، پژوهش حاضر به¬منظور بررسی میزان استفاده از این اصول به¬وسیله پژوهشگران پژوهشکده پردازش هوشمند علائم انجام شده است و سؤال اصلی آن این است که « پژوهشگران پژوهشکده پردازش هوشمند علائم، به چه میزان از اصول ابداعی TRIZ در توسعه محصولات نوآورانه استفاده می¬کنند؟».
پیشینه پژوهش
واژه TRIZ از حروف اول کلمات روسی Teoriya Resheniya Izobreatatelskikh Zadatch به معنای تئوری حل ابداعی مسئله استخراج شده است، که معادل انگلیسی آن   TIPS  است.
پژوهش درباره TRIZ ابتدا با این ایده شروع شد که برای نوآوری قوانینی عمومی وجود دارند که مبنای نوآوری¬های خلاقانه را تشکیل می¬دهند و به پیشرفت فناوری می¬انجامند. اگر این قوانین به¬درستی شناسایی، دسته¬بندی و کدگذاری شوند، می¬توانند به افراد  بیاموزند که چگونه می¬توان فرایند نوآوری را پیش¬بینی کرد و هر چه بیشتر در مسیر آن گام برداشت(Mann,2002, pp. 1-23).
آلتشولر با بررسی 200000 سند ثبت اختراع و انتخاب 40000 سند ثبت اختراع خلاق از بین آنها توانست به TRIZ  دست یابد و رویه¬های مشخصی برای دستیابی به هر نوع اختراع و ابتکار استخراج کند(ترنینکو، 1380، ترجمه جعفری و همکاران، ص35).
یکی از محققان برجسته TRIZ، به نام سیمون ساورانسکی ( Savransky,2000,p.11) دانش TRIZ را  بدین صورت تعریف کرده است: « TRIZ عبارت است از یک دانش انسان گرای مبتنی بر روش شناسی نظام یافته برای حل ابداعانه¬ی مسائل فنی و فناورانه با استفاده از نوعی رویکرد الگوریتمی».
TRIZ در فرایندهای نوآورانه، روش سعی و خطا  را نمی¬پذیرد و همان¬گونه که در شکل شماره 1 دیده می¬شود، تلاش می¬کند با تبدیل مسائل خاص به مسائل کلی و عمومی، زمان لازم را برای ابداع و نوآوری کاهش دهد(Strattona & Mann; 2003, p. 121).


شکل شماره 1- تبدیل مسئله خاص به مسئله عمومی در TRIZ Li & Huang, 2009, p. 8304))
همانطور که در شکل شماره 2 مشاهده می¬شود چهار مرحله پایه¬ای در فرایند TRIZ عبارتند از: « تعریف مسئله»، «انتخاب ابزار»، «تولید راه¬حل¬ها»و «ارزیابی راه¬حلها». یکی از جذابیت¬های TRIZ نسبت به سایر تکنیک¬های حل مسئله، ابزارهای دوازده¬گانه آن در مرحله تولید راه¬حل است. در حالی که تمامی فرایندهای حل مسئله متکی بر خلاقیت،  در این مرحله برطوفان فکری  استوار هستند( سلیمی،1384، ص67).
TRIZ در مراحل مختلف تعریف و حل مسئله از ابزارهای گوناگونی مانند تحلیل کارکرد و خواص ، کاشف مسئله ، چهل اصل ابداعی (Altshuller, 1998, pp. 8-125)، ماتریس تضادها (Domb, 1998a; Zoyzen, 1997)، قوانین تکاملی (Petrov, 2002)، مدل تجزیه-وتحلیل ماده-میدان (Terninko,2000)، نتیجه نهایی ایده¬آل (Domb,1998b) و الگوریتم حل ابداعی مسئله (Zlotin & zusmon, 1999) بهره می¬برد.
نتیجه نهایی ایده¬آل    تحلیل کارکرد و خواص    تحلیل منحنی عمر    کاشف مشئله

شکل شماره 2 -  نگاهی کلی به فرایند نوآوری نظام¬یافته ( سلیمی، 1384، ص80)

...
پژوهش¬های اخیر بیانگر این است که TRIZ علاوه بر کاربردهای فنی، منجر به توسعه کاربردهایی در حوزه¬های غیرفنی نیز شده است. ماتریس تضاد و چهل اصل ابداعی آن در حوزه¬های مختلفی از جمله تجارت و کسب و کار (Mann & Domb, 1999)، مدیریت کیفیت(Retseptor, 2003)، مدیریت عملیات خدماتی(Zhang et al., 2003)، موضوعات اجتماعی(Terninko,2001) و تولید نرم¬افزار¬های کاربردی(Kevin, 2001) بکار گرفته می¬شود.
پژوهش¬های زیادی نیز نشان¬دهنده تأثیر TRIZ در بهبود عملکرد و تسریع روند نوآوری در حوزه¬های مختلف فنی و مدیریتی می¬باشند(  Souchkov, 2005, pp.1-15;  Ericson et al., 2009;  Fresner et.al, 2010, pp. 128-136; Kim et al., 2009,pp. 1039-1043; Chunlin et al., 2010, pp. 270-281).
امروزه شرکت¬ها برای کسب مزایای رقابتی پایدار، از TRIZ به¬طور گسترده¬ای استفاده می¬نمایند(Zhang & Shang, 2010, p.1327). در سال¬های اخیر بیش از 30 درصد سود شرکت¬های بزرگی همچون Sony، SAMSUNG، Motorola و HP از طریق استراتژی¬های نوآورانه مبتنی بر TRIZ تأمین شده است، همچنین پژوهشگران آمریکایی TRIZ به این نتیجه رسیده¬اند که بازگشت سرمایه زیادی در اثر اجرای TRIZ در سازمانها در زمینه¬های تجاری و مدیریتی حاصل می¬شود(Zhang & Shang,2010,p.1327).  پس از گسترش TRIZ با پژوهش¬های صورت گرفته مشخص شد که فراگیری TRIZ بر شبکه¬های عصبی مغز نیز تأثیر گذاشته و این امکان را برای افراد ایجاد می¬کند تا خلاق¬تر شده و زوایای مختلف مسئله را در نظر بگیرند. با استفاده از این دانش « شیوه¬های نظام¬مند تفکر، جایگزین شیوه¬های آشفته قدیمی می¬شود» (Schweiser,2002, p.6).
تاکنون کتابهای متعددی در زمینه معرفی TRIZ به زبان فارسی( ترنینکو،1380، ترجمه جعفری و همکاران، منصوریان، 1386، سلیمی، 1387، شولیاک، 1388، ترجمه کریمی و میرخانی) منتشر شده¬اند، که می توانند جهت آشنایی کاربران و علاقمندان به حوزه نوآوری مورد استفاده قرار گیرند.
با توجه به جدید بودن موضوع TRIZ برای سازمان¬های ایرانی و با توجه به بررسی¬ها و شواهد موجود در مقالات و پژوهش¬های علمی می¬توان گفت که: «تاکنون مورد ثبت شده-ای در مقالات و کتب علمی در زمینه استفاده از TRIZ در سازمان¬های ایرانی وجود ندارد». از این رو، این پژوهش تلاش می¬کند میزان استفاده از اصول چهل¬گانه TRIZ را توسط پژوهشگران و نوآوران پژوهشکده پردازش هوشمند علائم به¬طور آگاهانه و ناخودآگاه مورد بررسی قرار دهد.
با توجه به مطالعات انجام شده می¬توان ادعا کرد که: هرچند به بحث¬های آموزشی و چاپ مقالات و کتب علمی در زمینه TRIZ به¬صورت نظری و حتی کاربردی به¬میزان قابل توجهی پرداخته شده است، ولی در زمینه ارزیابی میزان کاربرد اصول TRIZ و سایر ابزارهای آن نه¬تنها در ایران بلکه در سایر کشورهای دنیا نیز پژوهش¬های کافی انجام نشده و یا اگر هم کاری انجام شده، انتشار نیافته¬ است. بنابراین در این پژوهش تلاش شده تا با طراحی پرسشنامه¬ای منسجم بر اساس این اصول، میزان استفاده آگاهانه یا ناخودآگاه پژوهشگران از آنها و همچنین اولویت کاربرد هر یک از اصول مشخص گردد. فرضیه-های اصلی و فرعی پژوهش عبارتند از:
فرضیه اصلی: بیشتر پژوهشگران پژوهشکده پردازش هوشمند علائم از اصول ابداعی TRIZ استفاده می¬کنند.
فرضیه های فرعی:
1- بیشتر پژوهشگران از اصول ابداعی TRIZ به طور ناخودآگاه استفاده می¬کنند.
2- اولویت کاربرد اصول چهل¬گانه در بین پژوهشگران برابر است.
3- رابطه¬ی مثبتی بین استفاده از روش¬های نوآورانه گذشته و میزان استفاده از اصول ابداعی TRIZ وجود دارد.
4- رابطه¬ی مثبتی بین انجام تعداد پروژه¬های نوآورانه ومیزان استفاده از اصول ابداعی TRIZ وجود دارد.
5- رابطه¬ی مثبتی بین اعتقاد پژوهشگران به تأثیر بسته¬بندی و یکجا کردن اطلاعات نوآوری¬های گذشته و انجام تعداد پروژه های نوآورانه¬ای که در ساخت آن مشارکت داشته اند، وجود دارد.

قرن 21 از سوی سازمان آموزشی علمی و فرهنگی ملل متحد به نام عصر اینترنت نام گذاری گردید . پدیده جهانی شدن و گسسته شدن مرزها بر اهمیت و ضرورت شناخت کارکردهای وسایل ارتباط جمعی و مخاطبان آن می افزاید . نظریه ها در هر علم اساس شناخت عناصر وروابط حاکم بر آن علم می باشد و به گونه ای اجتناب ناپذیر شناخت آنها بر هر طالب علمی در آن زمینه واجب می نماید . بدون شناخت دقیق و درست از اجزاء و عناصر شکل دهنده هر علم نمی توان در مورد آن به ارزیابی و پیش بینی پرداخت و جهت آنرا در تبیین پدیده ها تشخیص داد . علم ارتباطات از این قاعده مستثنی نبوده و نمی تواند باشد . با توجه به پیچیدگی های بالای علوم اجتماعی و به ویژه دانش ارتباطات که ابعاد سیاسی اجتماعی فرهنگی اقتصادی حقوقی فناوری و غیره را جملگی دربرمیگیرد تعداد نظرات در آن زیاد و تنوع دیدگاهها فراوان است . از سوی دیگر فعالیت ارتباطی بشر که از آغاز زیست جمعی و اجتماعی با او همراه بود دچار تحولات فراوان شده ودر هر عصر وزمانه به نوعی خاص جلوگر شده است . اینک که در هزاره سوم تمدن بشری وارد عصر ارتباطات و اطلاعات شده است بر توجه و اثربخشی علم ارتباطات افزوده شده است و یکی از مطرح ترین علوم در عرصه روابط بشری به حساب می آید . امروزه رسانه های جمعی و وسایل ارتباطی نقش مهمی در تمامی کشورها برعهده دارند . درک دنیای پیرامون و اطلاع از حوادث و رویدادها به خوبی تاثیرات وسایل ارتباط جمعی را برای ما روشن می سازد . در عصر جهانی شدن فرهنگ حالتی یکپارچه می یابد و در گذر زمان تغییر و تحولات زندگی بشر و پاسخگویی به نیازهای اساسی اندیشه ها و دانستنیها اهمیت وسایل ارتباط جمعی را محرز می نماید .

تاسیس و گسترش كتابخانه ها در پهنه سرزمینهاس اسلامی و حتی تاثیری كه بر اننقال علوم به اروپا داشته اند ،نیاز به تشریح ندارد . گفته می شود ، تنها در كتابخانه ای مثل كتابخانه "الحاكم " در اندلس اسپانیا ، بیش از ۶۰۰ هزار جلد در همان ایام وجود داشته است .تفاوتهای دیگر آموزشی تحقیقاتی در فرهنگ اسلامی كه پایه های نخست اطلاع رسانی صحیح را نهادند، مثل تقسیم و ترتیب در علوم و یا احصاء مراتب علوم، نیز در واقع ، در آموزش و تعمیم علوم نقشی داشتند .با این مقدمه ، باید اهمیت فرهنگ و تمدن اسلامی را در حفظ ، انتقال و اشاعه دانسته های علمی به خوبی شناخت و با تاكید بر ضرورت جبران فاصله و عقب ماندگیها و ناپیوستگیهای ، تاریخی با شتابی بیستر وارد عصر كنونی شد .البته این مسئله علاوه بر نقشی است كه در مكانیزمهایی از جمله "آموزشهای شفاهی" و "تعمیم آموزش " باید پیگیری كرد .
● اهمیت اطلاع رسانی و ابعاد آن در جهان كنونی
عصری را كه آغاز كرده ایم ، به عنوان عصر دانایی ، ارتباطات و انفورماتیك ، یا عصر فرا صنعتی نامید ه اند ، عصری كه به جای " انقلاب صنعتی " در مرحله گذشته با " انقلاب اطلاعات " آغاز شده است .در این عصر ، شتاب رشد كمی و كیفی دانش تا به آنجا رسیده است كه نرخ رشد جمعیت محققان ، بر نرخ رشد جمعیت جهان بسیار پیشی گرفته است ( جمعیت جهان هر ۵۰ سال دو برابر می شود و جمعیت محققان علمی در كمتر از ۲۰ سال ). حاصل چنین شتابی ، تولید انبوه مقالات علمی و فرهنگی ، طرحهای پژوهشی ، نشریات و كتب متنوع در سطح جهان است . حدود ۱۰۰ میلیون عنوان كتاب در كتابخانه های دنیا وجود دارد و قریب ۵/۲ میلیون مقاله علمی و فنی ، سالانه از طریق بیش از ۳۰ هزار عنوان نشریه معتبر منتشر می شود .علاوه بر این ، افزایش كمی منابع علمی ،تنوع و اشكال مختلف اطلاعات نیز درخور اهمیت است . كتاب ، مجله ، منابع سمعی و بصری و الكترونیك كه نقشهای مختلفی در اشاعه اطلاعات و آموزش و تحقیق به عهده گرفتته اند ، از این جمله اند . وجود این مسائل ، بیش و پیش از هر چیز ، ضرورت " ذخیره و بازیابی اطلاعات " را پیش آورده است . و بر این اساس ، به صراحت می توان گفت كه اصلیترین مشخصه این عصر " چگونگی تولید و توزیع اطلاعات " است . سخنرانی جناب آقای دكتر معین ، وزیر محترم [ وقت ] وزارت فرهنگ و آموزش عالی در مراسم افتتاحیه تخستین سمینار " بررسی نقش اطلاع رسانی در تحقیق و توسعه ". تهران ۱۸ اردیبهشت ماه ۱۳۷۲ .در این عصر ، سازماندهی ، انباشت و بازیابی اطلاعات جای قدرت ماشین و ماهیچه انسان را گرفته است .این مسئله تا به آنجا رسیده است كه شاخص عقب ماندگی و پیشرفت جوامع بشری به تدریج به جای " درآمد سرانه " به " میزان اطلاعات سازمانیافته و قابل دسترسی " تغییر یافته است . اطلاعات و اطلاع رسانی و به تعبیر و سیعتر انفورماتیك ، به طور كامل امروزه و در آتی نقش بسیار عمیقی را در توسعه اقتصادی جوامع به عهده گرفته و اكنون به عنوان ابزاری برای تحقق امنیت ملی نیز درآمده است . انفورماتیك ، قویترین ابزار تبدیل دانایی به روش و بالعكس كسب دانایی و توسعه آن در همه زمینه ها برای ملل پیشرفته است . سهم ملل مختلف در بازار جهانی آتی ، در تمام زمینه ها متناسب است با مقدار دانایی ایشان . یعنی رفاه و توسعه ، امنیت و استقلال ملی ، تابع حجم دانایی هر ملتی و توان ایشان در تبدیل این دانایی به دانش ، برای تحقق اهداف خود و در كشورهای پیشرفته هدایت و نظام بخشیدن به فرآیند اطلاعات است .نظر به گستردگی عوامل مختلف و موثر در یك فرآیند اطلاع رسانی ، كه امروزه بسیار گسترده بوده و به صورت یك رشته تخصصی علمی درآمده است ، و برای هماهنگی و تسریع در عرضه خدمات اطلاع رسانی و همچنین احتراز از اتلاف توانها، مشاركت و معاضدت همه دست اندركاران ذی ربط را تاكید می كند.تدوین یك مدل اساسی تحت عنوان نظام ملی اطلاع رسانی و تعیین حدود و وظایف تمامی نهادها و دستگاههای ذی ربط در انجام ، عرضه و بهره برداری از این امر یك ضرورت جدی است .در چارچوب نظام ملی اطلاع رسانی كشور ، با مشاركت بخشهای آموزش عالی و تحقیقات ، مراكز اطلاع رسانی ، سازمان برنامه و بودجه و سایر دستگاههای اجرایی و خدماتی ، ظوابط تهیه و تنظیم اطلاعات ، ظوابط بهره برداری ، نقش و وظیفه نهادهای ذی ربط در انجام زیرساختهای فیزیكی ارتباطات ، اصلاح مقررات و تدوین مقررات جدید ، به منظور تسهیل امر تهیه و بهره برداری از اطلاعات در كشور تعیین خواهد گردید.
● اطلاعات و زمینه های آموزش
به دلیل سهل الوصول بودن شبكه های اطلاع رسانی و تحول تكنولوژیك ارتباطات ، سرعت و ارزانی اطلاع رسانی جدید ، شایسته اهمیت فراوان است .سیستمهای جامع اطلاعاتی كه روشهای سریع دستیابی به منابع اطلاعاتی را جایگزین اهمیت ذخیره و گردآوری منابع كرده است ، تامین اطلاعات بدون در نظر گرفتن مكان خود یا مكان منابع و خدمات را پیش آورده است. در این سیستم كه " سرعت دستیابی به منابع " و " تراكم و انفجار اطلاعات " ویژگی آن است نظام آموزشی ، زیر بار سنگین اطلاعات علمی احساس فشار شدید نموده و تحولی شتابان ضرورت می یابد . لذا آموزش باید در فراگرد گردش اطلاعات ، جذب و متحول شده و به صورت یادگیری مستمر و پویا درآید .انفورماتبك به طور عام ، دربرگیرنده كلیه فرآیندهای تهیه و تنظیم اطلاعات ، پردازش اطلاعات و بازیافت اطلاعات است و به تدریج هر شاخه این حوزه ، خود دنیای وسیعی از علم و تكنولوژی گردیده است كه از تركیب این شاخه ها ، كاربردهای وسیعی من جمله اطلاع رسانی به دست می آید. لذا لازم است در فعالیتهای مختلف مربوط به این حوزه ، غور وسیعتری صورت گرفته و قطبهای شاخص و تعیین كننده در رشد و توسعه این علم ، شناخته و تقویت شوند كه از رهگذر تقویت آنها بتوان به كاربردهای بیشتر و وسیعتری دست یافت .
● اطلاع رسانی و پژوهش
جامعه كنونی دارای ویژگیهای تازه است . تحولی كه به صورت " نشر الكترونیك ،" پست الكترونیك " و نگهداریهای نوین مدارك به منصه ظهور رسیده است ، برای محققان و تحقیقات علمی شرایط تازه ای پیش آورده است . اینكه تهیه ، ارسال ، انتشار ، آرشیو ، نقد و بررسی گزارشهای علمی و تحقیقاتی از موانع و محدودیتهای كنونی رها می شوند و با جمع شده بموقع در پایگاههای اطلاع رسانی امكان استفاده و بررسی بیشتری را فراهم می آورند ، اینكه مدارك جای خود را به اطلاعات در زمان و مكان مورد نیاز می دهند ، مبین آن است كه رابطه میان تحقیقات و محققان با نظام اطلاع رسانی ، رابطه ای حیاتی ، پویا و تنگاتنگ شده است.در چنین وضعیتی ، اشاعه اطلاعات برای توسعه پژوهش ، به مراتب اهمیتی بیشتر از ذخیره مدارك یافته است امری كه متاسفانه در كشور ما بعضا دیده شده با تمركز و ذخیره سازی اطلاعات و انحصار آن ، در راه رشد و توسعه تحقیقات موانع جدی به وجود آورده می شود ). سازماندهی اطلاعات و دانایی ایجاب می كند كه بویژه در شرایطی مثل محدودیتهای منابع مالی در جهان سوم از طریق نظام دادن به شبكه های اطلاع رسانی و تعمیق فرهنگ اطلاع رسانی، بویژه تهیه منابع واسطه ای مثل چكیده نامه ها، نمایه نامه ها ، كتابشناسیها و ....این امر تحقق یابدبه طوركلی لازم است برای تبدیل وضعیت كشور از یك مصرف كننده خدمات انفورماتیكی (اعم از سخت افزار و نرم افزار ) به یك تولید كننده و ارائه كننده خدمات انفورماتیك نیز اقدام جدی صورت گیرد.انفورماتیك به طور مصطلح تركیبی از سخت افزار و نرم افزار است و هر یك از این دو بخش ، حاوی ارزش افزوده خاص خود می باشند . لذا نظر به توسعه صنعت الكترونیك و تاثیر شگرف تكنولوژی نیمه هادیها و نحوه ساخت (مدار های ) مجمعهای بسیار بزرگ مشهور به ، (Very Iarge scale circuit) VLSI كه باعث سهولت طراحی و ساخت سیستمهای بزرگ و تقلیل هزینه آنها گردیده است ، به طوری كه اكنون ارزش افزوده بخش سخت افزار در سطح بین المللی در حدود ۳ تا ۵% سرمایه گذاری می باشد ، بسیاری از عرضه كنندگان سخت افزار مایل به فروش محصول با نرم افزارهای كاربردی می باشد .نرم افزار یا واسطه تبدیل دانایی به روش انجام كار كه تجلی تراوشات فكری – انسانی متخصصان است ، گران قیمت ترین بخش انفورماتیك و همچنین مهمترین قسمت نیز می باشد . رشد این بخش اكنون به حدی است كه بسیاری از سخت افزارهای پیچیده را نیز با كمك نرم افزارهای خاص طراحی و به طور اتوماتیك می سازند . لذا پرداختن به نرم افزار و بخصوص نرم افزارهای اساسی و بزرگ بسیار حیاتی است. متاسفانه تا كنون به علت ضعف توانایی داخلی در نوشتن نرم افزارهای بزرگ، كارهای اساسی ملی به عهده تعویق افتاده است و انجام آنها از طریق منابع خارجی مستلزم هزینه و تسلط بیگانگان بر شئون ملی و حیاتی ما خواهد بود . مثل شبكه حمل و نقل پولی بانكی ، شبكه ثبت احوال ملی و .....علی هذا ، پیشنهاد می شود كه كلیه نهادها و دست اندركاران حوزه انفورماتیك ، نسبت به تدوین یك برنامه جامع و استراتژیك انفورماتیك برای كشور ، احساس تعهد و مسئولیت نموده و ضمن معاضدت در این امر با اهداف اساسی :
۱) دستیابی به توان تولید نرم افزارهای بزرگ و اساسی
۲) دستیابی به توان طراحی و ساخت سخت افزارهای مورد نیاز با رعایت اولویت اقتصادی تولید به تدوین یك برنامه استراتژیك ملی بپردازند . انشاءا.... ازره آورد تحقیق اجرای این برنامه ها قادر خواهیم بود ، از طریق ایجاد ارزش افزوده ای عظیم ، در تقویت اقتصاد ملی و تحقیق اهداف توسعه فرهنگ اجتماعی و اقتصادی و استقلال همه جانبه كشور ، گامهای موثری برداریم . مجددا از همه همكاران محترم پژوهشگر و دانشگاهی و دست اندركاران سمینار تشكر می كنم و با تقدیر از ابتكار ارزشمند تشكیل كمیته همكاریهای اطلاع رسانی ، آن را اقدام و مقدمه مباركی برای شكل گیری و ایجاد نظام ملی اطلاع رسانی كشور می دانم .

کشور ما ایران، با سابقه ای تاریخی و درخشان علمی و فرهنگی، منبع الهام و خورشید روشنی بخش سایر ادیان و تمدن ها قرار گرفته است. به گونه ای که در بررسی ریشه های علمی و فرهنگی آنان می توان آثار و تاثیرات این انوار را به وضوح پیدا نمود. لکن متاسفانه در کشور خودمان و به ویژه در طی حداقل دو سده اخیر، علیرغم شعارهای فراوان، تلاش بایسته ای در جهت شناخت، بهره مندی و ارتقای آن انجام نیافته است که نتیجه آن نیز وضعیت فعلی است. این وضعیت، به اذعان قریب به اتفاق همه صاحبنظران علمی، فرهنگی و… حتی سیاسی، شایسته مقام و منزلت ایران امروزی نیست. نکته مهم این است که آیا می توان در قرنی که عصر آگاهی نامیده می شود با روش های دیروزی، نسل امروز را برای فردا آماده نمود؟

علم گرایی، عقلانیت، توجه به اصول و گذر منطقی از الگوهای حاکم (پارادایم ها) بسیاری از مشکلات جامعه را حل می کند. حرکت در مسیر علم و عقل در شکوفایی عوامل مختلف توسعه از قبیل منابع طبیعی، فیزیکی و انسانی نقش بسزایی خواهد داشت. اگر جوانان به سمت جامعه ای عقل گرا و علمی سوق داده شوند آینده کشور بسیار درخشان خواهد بود و در این میان نقش معلمان بسیار برجسته است. می توان از آموزش زبان های خارجی به عنوان یک اصل اساسی در بخش آموزش کشور یاد کرد با آموزش زبان های خارجی می توان به راحتی با جهان خارج ارتباط برقرار کرد که این امر در توسعه و پیشرفت علمی جامعه نقش ممتازی دارد.

توسعه انسانی رکن اصلی توسعه پایدار است و باید برای ارتقای کیفیت آموزش در کشور تلاش شود. وظیفه آموزش و پرورش در جامعه شناخت و حل نیازهای فکری جوانان است. تعلیم و تزکیه نفس و آموزش فلسفه معانی زندگی به نسل های آینده از مهمترین وظایف معلمان است. در جامعه ای که علم و دانایی، محور توانمندی و توسعه جوامع بشری باشد ارتقای کیفی آموزش و تربیت نسلی پرسشگر و خلاق امری ضروری است. کسری بودجه، ضعف فرهنگ مشارکت، تمرکز شدید، کهنه بودن سبک مدرسه داری، عمیق نبودن تحقیقات، پایین بودن سرانه دانش آموزی، کمبود فضای آموزشی از مهمترین تنگناهای موجود در شیوه آموزشی کنونی است. توسعه کمی و کیفی آموزش، توسعه مشارکت عمومی، ارتقای سلامت و بهسازی منابع انسانی از مهمترین اولویت های کاری آموزش و پرورش می باشد.

وظیفه معلمان تربیت افرادی عدالت طلب، دارای استقلال و معتقد به کار گروهی است که به دور از تعصب و پیشداوری باشد.

حضرت آیت الله خامنه ای تربیت نسلی متدین و آگاه را مهمترین وظیفه جامعه معلمان برشمردند و خاطر نشان کردند: آبادانی کشور – پیشرفت مادی و معنوی جامعه و دستیابی به رتبه اول منطقه ای که در سند چشم انداز ۲۰ ساله پیش بینی شده است در سایه تعمیق ایمان و افزایش انگیزه های دینی جامعه و به ویژه نسل جوان امکان پذیر است که معلمان در این زمینه نقشی اساسی بر عهده دارند. آموزش و پرورش زمینه ساز رشد فکری و اخلاقی انسان های یک جامعه پویا است. آموزش و پرورش، تنها راه کمال انسان به سوی سعادت و خوشبختی است. اهمیت نقش آموزش و پرورش در تربیت نیروهای متخصص، دانشمند و آشنا به علوم جدید بسیار حائز اهمیت است اگر ما بخواهیم بمانیم و کرامت داشته باشیم و آلت دست دیگران نشویم، هیچ راهی نداریم جز اینکه از علوم تجربی، تکنولوژی و دستاوردهای مثبت تمدن بشری استفاده کنیم یکی از وظایف مهم نظام آموزش و پرورش کشور تربیت انسان های «خودباور» و نه «دارای غرور کاذب» است. باید تربیت کننده انسان هایی باشیم که بدانند ریشه در گذشته دارند، اما در دنیای امروز زندگی می کنند و باید به آینده بیندیشند.

برای رسیدن به جامعه ای ایده آل، پیشرفته و پویا که در آن انسان ها صاحب حق و حرمت باشند، نیازمند تشکیلات نو، معلمان نواندیش و دانش آموزان نوپرداز هستیم هر چند برای رسیدن به این اهداف، کمبودهایی داریم. شهید مطهری از جمله کسانی بود که درد دین داشت و تلاش می کرد دین را آنگونه بفهمد و بفهماند که در دنیای امروز کارساز باشد. «مرحوم مطهری، دین را آنگونه می دید که اولا عادلانه باشد و ثانیا متناسب با شان انسان آزاد باشد.»

توسعه عمیق و پایدار منوط به وجود زیرساخت های مناسب تعلیم و تربیت در کشور است. فقدان این زیرساخت می تواند موجب بروز چالش ها و بحران های اجتماعی شود. توسعه در جامعه قانونمند تحقق می یابد و چنین جامعه ای، نظام برنامه ای را می پذیرد. برای تربیت نسلی قانونمند و برنامه گرا باید از مدارس شروع کرد و امروز توسعه ملی، نیاز به عناصر موثر در ابعاد سیاسی، اجتماعی و اقتصادی دارد.

آموزش و پرورش می توان مهمترین اندام و به منزله قلب پیکره جامعه دانست که هرگونه آسیبی به آن، موجب زیان سایر بخش ها می شود. وظیفه آموزش و پرورش تربیت نیروی آگاه، کارآمد و متعهد برای کشور است در حالی که به دلیل نبود سیستمی منطبق با معیارهای کارشناسی در سالیان اخیر این اهداف محقق نشد. آموزش و پرورش می تواند موجب شکوفایی سایر بخش های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی شود و این استعداد و توانایی تنها با تقویت آموزش و پرورش ایجاد می شود. با مطالعه در سرنوشت و سیر صعودی کشورهای پیشرفته متوجه نقش مهم آموزش و پرورش در ارتقا و به فعلیت رسیدن استعداد سایر بخش های این کشورها می شویم. براساس مطالعات کارشناسان اقتصادی، شکوفایی اقتصاد و صنعت ژاپن مرهون آموزش و پرورش این کشور بوده و خود آنها هم به این مساله اذعان دارند. آموزش و پرورش کشور دچار روزمرگی شده و روحیه تولید علم و اختراع و پیشرفت و کسب آگاهی در آن از بین رفته است.

با توجه به تفاوت های دو جهان دیروز و امروز، از «فناوری» به عنوان فرزند «علم» باید نام برد. انسان امروز به خود حق داده است که در هر چه که در دسترس اوست تصرف کند. انسان امروز علاوه بر تصرف در طبیعت حتی به خود حق می دهد برای دستیابی به خواست ها و تمایلات نفسانی خود، در سرنوشت انسان های دیگر نیز تصرف کند و ما این تصرف را در چهره کریه استثمار انسان از انسان و در عرصه استعمار کشور ها و انسان ها شاهد بوده ایم. همچنین با وجود برخی نظریه های افراطی در دنیای قدیم که سعادت انسان را در گرو ترک دنیا و پرهیز از زندگی در جمع و انزواطلبی قلمداد می کرد، با تاکید بر استفاده درست از مظاهر زندگی مادی می توان به فرموده امام علی(ع) اشاره کرد: انسان باید برای دنیا آنگونه کار کند که گویی برای همیشه در این دنیا زنده است و از سویی برای آخرت باید به گونه ای کار کند که گویی لحظه ای دیگر ازدنیا می رود. استفاده از مزایای دنیا با غرق شدن در مظاهر مادی دنیا متفاوت است.

اندیشمندان جهان به این نتیجه رسیده اند که اگر جامعه ای می خواهد به سمت توسعه پایدار اقتصادی برود و شرایط ایده آلی داشته باشد باید از نظر فرهنگی و علمی به رشد و بالندگی برسد. سوق دادن دانش پژوهان و دانشجویان به سوی فرهیختگی و بستن راه های نفوذ فرهنگ های بیگانه بر عهده معلمین است.

شاید در همه موضوعات زندگی کشور عنوانی به بزرگی، عظمت و سهمگینی آموزش و پرورش نباشد. آموزش و پرورش یعنی دو عامل انسان سازی. اگر هستی با همه عظمتش به خاطر حضور انسان بنا شده و اگر انسان آمده که به کمال برسد و اگر آموزش و پرورش راه کمال است، یعنی بزرگترین بستری که آفرینش را به هدفش می رساند، آموزش و پرورش است، طرح این سوال که «آموزش چه چیز و پرورش چه کسی» می توان گفت: در زمینه علم و آگاهی، بحث درباره ماهیت معرفت از قدیمی ترین ایام رسم بوده و امروز نیز از معرکه آمیزترین مباحث است. در حکمت معنوی شرقی، به خصوص در ایران، برگرفته از فیلسوفان بزرگ عالم است علم عبارت است از کاشفیت واقعیت; مفهوم این حرف این است که واقعیتی سوای انسان در این دنیا وجود دارد که مساوی با ماده نیست اگر بخواهیم بمانیم و کرامت داشته باشیم، راهی جز دستیابی به علوم تجربی و تکنولوژی نداریم و آموزش و پرورش باید برای دستیابی قدرت، علم و تکنولوژی، انسان ها را تربیت کند. آموزش و پرورش باید ایجاد سازگاری بین زندگی مادی و معنوی را جا بیندازد آموزش و پرورش باید نیروهایی معنوی و اخلاقی و انسان هایی را که دردنیای امروز زندگی می کنند، تربیت کند که متناسب با جامعه مدنی باشند و برای این کار باید انسانی تربیت شود که گرایش های معنوی در او قوی تر از گرایش های نفسانی باشدو عقل او بر هوسش غلبه کند پس باید انسان خودباور تربیت کنیم نه دارای غرور.

امروزه، با واقعیتی به نام جهانی شدن مواجهیم. جهانی شدن به معنای گسترش ارتباطات میان انسان ها و افزایش تاثیر متقابل اقوام، ملت ها و کشورها بر یکدیگر است. به گونه ای که کمتر اتفاقی در گوشه ای از عالم رخ می دهد که مردم دیگر سرزمین ها از آن بی خبر بمانند و حیات اجتماعی آنان از این اتفاق تاثیر نپذیرد. پیدایش ابزارهای ارتباطی صوتی و تصویری و متنی مانند تلفن های ثابت و سیار، رادیو، تلویزیون، ماهواره، اینترنت از یک طرف و وسایل نقلیه جدید مانند اتومبیل، قطار و هواپیما از طرف دیگر، ارتباط میان انسان ها را در نقاط مختلف کره زمین چنان توسعه داده است که گویی مانند مردم یک دهکده باهم آشنایند. از همین جاست که مفهوم «دهکده جهانی» شکل گرفته است.

این یک واقعیت اجتماعی است که رخ داده است و اکنون ما در چنین جهانی زندگی می کنیم. با پدیدار شدن این واقعیت، قدرت های بزرگ و سلطه گر برنامه ریزی کرده اند که فرهنگ، اندیشه و آن شیوه زندگی را که خود می پسندند، جهانی کرده و بر سایر مردم تحمیل کنند. این طرح و برنامه ریزی را جهانی شدن می نامند. برای رسیدن به این منظور، از امکانات بسیار پیچیده آشکار و پنهان کمک می گیرند. شبکه های بزرگ تلویزیونی و رادیویی، ماهواره ها، شبکه های بسیار زیاد اینترنتی، فیلم های سینمایی، کتاب ها و نشریات، سازمان های گسترده اطلاعاتی و جاسوسی ابزار گسترش فرهنگ قدرت های بزرگ وبه خصوص آمریکا هستند. پشتوانه این ابزار، قدرت نظامی، سیاسی و اقتصادی آمریکاست که با ایجاد رعب و وحشت یا وابستگی و تسلیم طلبی یا طمع، زمینه را برای توسعه فرهنگ، اخلاق و آداب و رسوم آمریکایی آماده می کنند.

برای نمونه، آمریکا پس از این که افغانستان و عراق را تصرف کرد، ده ها شبکه تلویزیونی به راه انداخت تا فرهنگ و اخلاق خود را بر مردم مسلمان این دو کشور تحمیل کند. آنچه در اینجا حائز اهمیت و نیازمند روشن بینی است، این است که بدانیم با توجه به قدرت گسترده و پیچیده ارتباطات، شیوه های مدرن تبلیغ، مهمترین ابزار، یکسان سازی فرهنگی است. آنها از یک طرف به شکلی بسیار غیرمستقیم و از زبان ملت ها شکاف میان نسل ها را چنان بزرگ می کنند که نسل جدید احساس کند دیگر نمی تواند با فرهنگ خود ارتباط برقرار سازد و از طرف دیگر، عناصر فرهنگ خودی مانند نوع پوشش، سبک معماری، نوع غذا، شیوه های معاشرت و حتی ایده آل ها و آرمان های زندگی و به طور کلی شیوه زندگی خود را در زیباترین قالب های ممکن تبلیغی عرضه می کنند تا علاوه بر جلب نظر ملت ها، اندیشه آنها را دنباله رو خود سازند. در اینجاست که ذکاوت و زیرکی ملت ما، به خصوص نسل جوان، باید به کمک ما بیایند تا به جای پیوستن به جهانی سازی تحمیلی، با تکیه بر کرامت و عزت خود و با اعتماد به قدرت ابتکار و خلاقیت و پیشه کردن بردباری و صبر، فرهنگ خود را تعالی بخشیم و در این رقابت جدی و سخت، موفق باشیم.

حال که جهانی شدن ارتباطات و تبدیل جهان به یک دهکده، این فرصت را ایجاد کرده است که افکار و عقاید در میدان جهانی به رقابت برخیزند، کدام عقیده و کدام روش زندگی لیاقت دارد به طور طبیعی مورد پذیرش ملت های مختلف قرار گیرد؟

چنین به نظر می رسد که عقیده ای با شاخص های زیر می تواند جهانی شود:

۱) با فطرت انسان و ویژگی های فطری او سازگار باشد.

۲) مبتنی بر عقلانیت و قابل دفاع عقلی باشد.

۳) توانایی پاسخگویی به نیازهای اصلی دنیای امروز مانند عدالت اجتماعی را دارا باشد.

۴) آداب و رسوم، فرهنگ و عقاید معنوی جوامع مختلف را محترم شمارد.

۵) بنیان گذار و مبلغ آن رهبری با افکار جهان شمول باشد.

با تاملی در عقاید اسلامی، چنین به نظر می رسد که جهانی شدن فرصت مناسبی برای جهانی سازی اندیشه اسلامی با استفاده از تبلیغات سازنده و مثبت به وجود خواهد آورد.

پژوهش یا تحقیق یک روند فعالانه، هوشیارانه و سامانمند برای کشف، تعبیر و بازنگری پدیده‌ها، رخدادها، رفتارها و فرضیه‌ها است. پژوهش همچنین برای استفاده از پدیده‌های موجود برای دست یافتن به راهکارهای عملی و فناوری‌ها به‌کار می‌رود. به طور معمول پژوهشگر نتایج پژوهش خود را در مجله‌های علمی ارائه می‌دهد. پژوهش در دو بعد «یافت پرسش پژوهش» و دیگر «پاسخ دادن به آن» می‌باشد.

انسان‌ها دارای قوّه خلاقیت هستند؛ برخی در یک زمینه دارای خلاقیت بیشتر و برخی در زمینه‌ای دیگر. خلاقیت می‌تواند توسط معلمان در دانش‌آموزان شکوفا گشته و یا از بین برود. بنابراین باید محیط و فضای مساعدی برای رشد و پرورش قوّه خلاقیت دانش‌آموزان فراهم آورد.‌